Naukowcy z Harvard Medical School i Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego przyspieszyli technikę obrazowania na tyle, że po raz pierwszy można nią opisać duże fragmenty tkanki mózgowej z dokładnością do nanometrów. Metoda pokazuje drobne struktury, które pomijają dotychczasowe mapy połączeń mózgu, czyli konektomy.
Czym są konektomy i czego im brakuje
Konektomy to diagramy pokazujące, jak komórki nerwowe współpracują ze sobą, by powstawały myśli i zachowania. Część projektów mapuje główne „autostrady” mózgu na podstawie rezonansu magnetycznego. Inne przybliżają obraz i przy użyciu mikroskopii elektronowej śledzą pojedyncze neurony oraz synapsy, w których się stykają. Tak powstał niedawno ukończony konektom mózgu i rdzenia nerwowego muszki owocowej, który współtworzył jeden z autorów nowej pracy.
Nawet te bardzo szczegółowe mapy tracą jednak część informacji, gdy obrazuje się duże ilości tkanki. Do pomijanych struktur należą synapsy elektryczne, nazywane też połączeniami szczelinowymi.
Mniej zdjęć, grubsze skrawki
Zespół sięgnął po tomografię elektronową, która buduje obraz trójwymiarowy, oglądając próbkę pod różnymi kątami. Zwykle jest to metoda powolna, bo wymaga setek zdjęć tego samego miejsca. Badacze ustalili, że wystarczy około 50 razy mniej obrazów, a skrawki tkanki mogą być mniej więcej 20 razy grubsze niż zazwyczaj. Rozdzielczość przestrzenna wciąż wynosi około 15 nanometrów lub lepiej.
Co zobaczono w móżdżku myszy
Nową metodę zastosowano do tkanki z móżdżku myszy. Naukowcy zobaczyli synapsy elektryczne, które pozwalają sygnałom przechodzić między neuronami niemal natychmiast i prawdopodobnie pomagają synchronizować pracę sieci neuronalnych.
Zauważyli też maleńkie wypustki sięgające od neuronów do sąsiadujących komórek pomocniczych, zwanych glejem. Według badaczy wygląda na to, że takie struktury biorą udział w pobieraniu materiału z jednej komórki przez drugą. Współautor pracy Wei-Chung Allen Lee powiedział: „Widzimy niescharakteryzowane struktury, co sugeruje, że neurony »podgryzają« sąsiednie komórki”. Zespół prześledził ponadto włókna nerwowe w trójwymiarowym bloku tkanki aż do miejsc, w których łączą się z innymi neuronami.
Co to oznacza w praktyce
To badanie podstawowe, więc na razie nie przekłada się na żadne terapie ani badania diagnostyczne. Autorzy liczą jednak, że pełniejsze mapy pomogą zrozumieć, jak rozwija się układ nerwowy, co zmienia się z wiekiem i co zawodzi w zaburzeniach neurorozwojowych, poznawczych oraz chorobach neurodegeneracyjnych. Na efekty dla pacjentów trzeba będzie poczekać wiele lat.
Praca ukazała się w czasopiśmie naukowym „Nature Methods”, więc jest dostępna dla badaczy na całym świecie, także w Polsce i innych krajach UE. Podobne mapy mózgu powstają w międzynarodowych zespołach, a ulepszone narzędzia mogą skrócić czas i koszty takich projektów. Nic w opisie badania nie wskazuje na to, by jakakolwiek polska instytucja uczestniczyła w tej pracy.
Zanim metoda trafi do badań całych mózgów ssaków, potrzeba jeszcze udoskonaleń. Badacze zaznaczają, że trzeba m.in. zautomatyzować obsługę próbek tkanki, i określają to jako cel długoterminowy.
Źródło: Medical Xpress – „New structures come into view in brain wiring maps”
